درس هفتم
حروف مقطعه در قرآن
حروف مقطعه حروفی هستند که در ابتدای بعضی از سوره ها آمده و به صورت رمز می باشند. حروف مقطعه در 29 سوره از 114 سوره قرآن آمده است. کل کلمات یا حروف مقطعه، 14 کلمه (یا حرف مثل ن) می باشد. و در بعضی از سوره ها به صورت تکراری آورده شده است.
حروف مقطعه ابتدای هرسوره با تلفظ
1 الم (البقره) (آل عمران)، (العنکبوت)، (الروم)، (لقمان)، (السجده) الف، لام، میم
2 المص (الاعراف) الف، لام، میم، صاد
3 الر (یونس)، (هود)، (یوسف)، (ابراهیم)، (الحجر) الف، لام، را
4 المر (الرعد) الف، لام، میم، را
5 کهیعص (مریم) کاف، ها، یا، عَین، صاد
6 طه (طه) طا، ها
7 طسم (الشعراء)، (القصص) طا، سین، میم
8 طس (النمل) طا، سین
9 یس (یس) یا، سین
10 ص صلیاللهعلیهوآلهوسلم صاد
11 حم (غافر)، (فصّلت)، (الزخرف)، (الدخان)، (الجاثیه)، (الاحقاف) حا، میم
12 حم عسق (الشوری) حا، میم، عَین، سین، قاف
13 ق (ق) قاف
14 ن (القلم) نون
اگر کل حروف مقطعه را کنار هم گذاشته و حرف های تکراری را حذف کنیم 14 حرف باقی می ماند: ا ح ر س ص ط ع ق ک ل م ن ه ی
و از ترکیب این 14 حرف جمله ی صِراطُ عَلَیٍّ حَقٌ، نُمْسِکُهُ (راه علی علیهالسلام حق است و مابه دامن او چنگ می زنیم) بدست می آید. تلفظ حروف هنگام قرائت این حروف یک حرفی نوشته می شوند ولی هنگام تلفظ و خواندن 2 یا 3 حرفی خوانده می شوند. حروفی که اسامی شان به همزه ختم می شود مانند راء، هنگام تلاوت در قرآن بدون همزه تلفظ می شوند، لذا اسامی حروف مقطعه 2 یا 3 حرفی اداء می شود: • دو حرفی: حا، را، طا، ها، یا. • سه حرفی: الف، سین، صاد، عَین، قاف، کاف، لام، میم، نون.
• لازم به تذکر است که تمام قواعد تجویدی حروف اعم از ادغام، اظهار، اخفاء و احکام مد هنگام تلاوت این حروف رعایت می شود. به علت سکون لازم مظهر تمام حروف مقطعه ی 3 حرفی به اندازه شش الف کشیده می شوند
نحوه طراحی سوالات هماهنگ ششم ارزشیابی توصیفی
قابل توجه و معلمان پایه ششم!
در برگزاری آزمون تراکمی پایانی ( مداد کاغذی) پایه ششم دانش آموزان کیفی – توصیفی خرداد 93( مصوب - جلسه 286- کمیسیون اساسنامه و مقررات تحصیلی شورای عالی آموزش و پرورش) موارد زیر را مد نظر داشته باشند :
... اگرچه تاریخ آموزش و پرورش رسمی نشان میدهد که همواره معلمین از آزمونهای مداد – کاغذی برای دست یابی به نیمرخ روشنی از میزان یادگیری دانشآموزان ، تصمیم گیری نزدیک به واقعیت ، طراحی آموزشهای تکمیلی و بعدی، وهمراه داشتن پیشپندارهایی که اهداف و انتظارات برنامه درسی محقق گشته، کمک شایان توجهی گرفتهاند.لیکن در ارزشیابی کیفی – توصیفی هنگامی که معلم، به آزمونهای مداد- کاغذی ، نه بهعنوان ابزاری تمام و کمال , و نه برای فاصلهبندی و رتبه آفرینی در کلاس و وسیلهای برای مقایسهی هر دانشآموز با همسالانش، بلکه برای کسب آگاهی از میزان یادگیریهای هر فرد و مقایسهی او با خودش و ارائه بازخوردهای مناسب و بههنگام, تکیه نمود ،زمینه و بستر مناسب برای یادگیریهای بعدی او فراهم خواهد ساخت. در این شرایط است که باور میکنیم آزمونهای مداد –کاغذی،- به عنوان یک ابزار در کنار سایر ابزارها - اطلاعاتی را ارائه می نماید که در جهت یادگیری و یا بهبود یادگیری ،چراغ اطمینان ارزشیابی را روشن خواهند نمود .
گرچه راه سختی طی شد تا آیین نامه آزمون پایه ششم به جایی که هست رسانده شود ولی بی تردید باید در سال های آتی که صد در صد دانش آموزان پایه ششم, توصیفی خواهند بود, الگویی دیگری ورای آنچه امسال اجرا می کنیم را در پیش بگیریم و می گیریم لیکن امسال آنچه هست و مصوب شده باید اجرا کرد .
در این راستا از طراحان محترم سوالات خواهش می شود که با توجه به اینکه در ارزشیابی کیفی–توصیفی به دلیل رویکرد فرایندی و تکوینی و دوری از آزمونهای پایانی سرنوشتساز ؛ در نظر داشته باشند که نتایج آزمون پایانی مداد کاغذی که طراحی خواهند کرد به عنوان یکی و در کنار سایر اطلاعات حاصل از ارزشیابی فرایندی که با روشها، شیوهها و ابزارهای گوناگون جمع آوری شده, دیده می شود.
لذا ضمن رعایت ترتیب معمول پرسشها در یک آزمون یعنی :
1. پرسشهای درست - نادرست
2. پرسشهای جورکردنی
3. پرسشهای چند گزینهای
4. پرسشهای کوتاه پاسخ
5. پرسشهای تشریحی
توصیه می شود در نظر داشته باشند که برای آزمونهای بخش عینی یا بسته پاسخ(موارد1تا3) هرکدام سوال به وزن دو نمره اما 25 صدمی از پرسشهای چند گزینهای، پرسشهای جور کردنی و پرسشهای درست – نادرست قرار دهند که معلم توصیفی در رتبه بندی وزن رتبه اش معنا دار باشد بعد از سوال سوم به بعد پرسشهای کوتاه پاسخ و پرسشهای تشریحی که سطوح بالای یادگیری را مطابق با حیطهی شناختی مانند تجزیه و تحلیل، ترکیب و ارزشیابی اندازهگیری می نماید و دانشآموز در پاسخ دادن به این دسته از پرسشها، تا حدودی آزادی عمل دارد به زبانی هر پرسش صحنهی وسیعی برای تشریح عقاید و جنبههای مختلف فکری او، ممکن می سازد و به دانشآموز امکان میدهد که اطلاعات را به یاد بیاورد و به زبان و کلمات خود افکار و عقایدش را از یک پاراگراف گرفته، تا یک انشاء یا مقالهی کامل مرتب نماید استفاده نمایند
جند نکته نیز یادآوری می شود:
امتحان پایانی خرداد ماه هر درس به عنوان یکی از شواهد تعیین وضعیت یادگیری دانش آموز در آن درس است و البته آخرین، اما یادمان باشد که، نه سرنوشت سازترین .
در طراحی سوالات ، بارم بندی نداریم .
تصحیح اوراق امتحانی با معلم کلاس( آموزگار) است و او هر سوال را بررسی می نماید و در نهایت با توجه به هدف ،نظر خود را برای آن سوال، به صورت رتبه ای ( خیلی خوب ، خوب، قابل قبول ، نیاز به تلاش و آموزش بیشتر) اعلام خواهد کرد . در نهایت رتبه نهایی ورقه نیز رتبه ی غالب کسب شده در ورقه خواهد بود .
رتبه ای که معلم در گزارش پیشرفت تحصیلی ( کارنامه) در هر درس، برای دانش آموز درج خواهد کرد، باید تابعی از عملکرد دانش آموز در پوشه کار ، دفتر مدیریت فرایندهای کلاسی ، آزمون پایانی تراکمی که معلم آگاهانه ، هدفمند و منظم از ابتدای سال جمع آوری ، انتخاب و سازماندهی نموده است باشد .
نقل از:دکتر قره داغی
سوالات دام دار
دام: دام یعنی تله؛ در اصطلاح آموزشی، دام یعنی چیزی که به اشتباه به سراغ آن میرویم، به اشتباه در آن گرفتار میشویم، از رسیدن به راه درست، دور میمانیم و همانجا، متوقّف میشویم.
سؤالهای دامدار: یعنی سؤالهایی که یک یا دو گزینهی آنها، دام هستند؛ یعنی حواس را پرت میکنند. ما فکر میکنیم که آنها، گزینهی درست هستند؛ در حالی که یک جا، اشتباه کردهایم و نتوانستهایم راهحلّ درست و جواب درست را پیدا کنیم. معلّمها و طرّاحان سؤال، از قصد و به عمد، سؤال دامدار طرح میکنند؛ آنها با این کار، به ما کمک میکنند که بیشتر دقّت کنیم. برای همین است که به گزینههای دامدار، دامهای آموزشی گفته میشود . یعنی از این دامها، چیزهایی یاد میگیریم.
پر تکرارترین دلیلهایی که در دامِ سؤالهای دامدار میافتیم...
برای ما که دانشآموز مقطع دبستان، چهار دلیل مهم و عمده وجود دارد:
1) سؤال را نصفه میخوانیم.
حتماً دیدهای که گاهی، شروع به خواندن صورت سؤال میکنیم و هنوز سؤال تمام نشده، باخوشحالی و سریع، پاسخ را علامت میزنیم. چون فکر میکنیم سؤال را حفظیم و یا بارها آن را دیدهایم و تکرار کردهایم. در حالی که ممکن است در انتهای سؤال، یک کلمه باشد که چون به آن نرسیدیم، اشتباه پاسخ میدهیم.
مثال: هممعنی کدام کلمه، درست نوشته نشده است؟ درس بنویسیم پنجم دبستان)
الف) متنوّع: گوناگون ب) کاست: افزود ج) کنج: گوشه د) فروغ: روشنایی
جواب، گزینهی ب است. امّا ممکن است در نگاه اوّل به سؤال، سریع دنبال هممعنی بگردیم و زود گزینهی الف را انتخاب کنیم که غلط است؛ سؤال از ما، هم معنی کلمهای را میخواهد که درست نوشته نشده و این کلمه را، فقط با خواندن فعل «نشده است» میتوان پیدا کرد. پس گزینهی «1» گزینهی دامدار این سؤال است و جالب است بدانید که 25% دانشآموزان در آزمون، به اشتباه، همین گزینه را انتخاب کردهاند.
2) صورت سؤال را سَرسَری و بدون توجّه به کلمات میخوانیم.
در صورت سؤال، کلمههای مهمّی وجود دارد که کمک میکند تا راحتتر، پاسخ را پیدا کنیم. امّا اگربیتوجّهی کنیم و آنها را نبینیم، ممکن است در دام بیفتیم.
مثال: نازنین گفت: «به نظر من، علّت خوب حل نشدن شکر در آب، سرد بودن آب است.» این گفته، نشاندهندهی کدام مرحله است؟ (درس علوم پنجم دبستان)
الف) فرضیهسازی ب) پرسش ج) نظریه د) طبقهبندی
جواب، گزینهی «الف» است؛ امّا اگر کلمهی «به نظر من» را نبینیم، ممکن است این جمله را با یک نظریه اشتباه بگیریم و گزینهی «ج» را انتخاب کنیم. (28% دانشآموزان، این گزینه را به اشتباه انتخاب کرده اند .) در حالی که جملهی بالا، فقط نظر نازنین است و نه یک نظریهی ثابت شده.
3) مفاهیم درسی را خوب یاد نگرفتهایم.
اگر درس را درست نخوانیم و مفاهیم اوّلیهی کتاب درسی را خوب یاد نگیریم، نمیتوانیم یک سؤال را درست حل کنیم. پس اگر مفاهیم را بلد نباشیم، الکی یک گزینه را انتخاب میکنیم و در دام می افتیم.مثال: پیشنهاد راهحلهای معقولانه و قابل آزمایش که دربارهی یک مسئله یا اتّفاق داده میشود چه نام دارد؟ (درس علوم پنجم دبستان)
الف) فرضیهسازی ب) پیشبینی کردن ج) تفسیر کردن د) آزمایش کردن
جواب، گزینهی «الف» است. این معنی در صفحهی 13 کتاب درسی آورده شده است، امّا 21% دانشآموزان، گزینهی «ج» را به اشتباه انتخاب کردهاند. چون با این که سؤال، بسیار ساده است، مطالب سادهی کتاب درسی را هنوز یاد نگرفتهاند.
4) سؤال را حفظی و نصفه حل میکنیم.
گاهی پیش میآید که سؤال را از بس که هول هستیم! حفظی حل میکنیم. فکر میکنیم که مثلاًچون مساحت مربّع را بلدیم، بهتر است آن را در ذهنمان حل کنیم و روی کاغذ ننوسیم. آن وقت است که در راه حلّ سؤال، اشتباه میکنیم یا آن را کامل نمیکنیم و در دام میافتیم.
مثال: چند عدد دو رقمی داریم که بر 7 بخشپذیر هستند؟( درس ریاضی پنجم دبستان)
الف) 15 تا ب) 14 تا ج) 13 تا د) 12 تا
جواب، گزینهی «ج» است.
14=7 ÷ 99 تعداد اعداد یک رقمی و دو رقمی بخشپذیر بر 7
13=1 - 14 تعداد اعداد دو رقمی بخشپذیر بر 7
حال اگر این محاسبات را ذهنی حل کنیم، ممکن است یادمان برود که در صورت سؤال، فقط تعداداعداد دو رقمی بخشپذیر بر 7 خواسته شده؛ بنابراین بدون توجّه به راهحل 1 - 14، جواب را به اشتباه، گزینهی «2» انتخاب کنیم؛ در این سؤال، 27% دانشآموزان، گزینهی دامدار «2» را انتخاب کردهاند.
چه کار کنیم تا در دامهای آموزشی، گرفتار نشویم؟
1) در زمان درس خواندن، حواسمان را جمع کنیم تا درسها را خوب یاد بگیریم. اگر روزی 1 ساعت درس میخوانیم، به خودمان قول دهیم که در این یک ساعت، حواسمان به چیز دیگری بهجز یادگیری نکتههای مهمّ کتاب درسی، پرت نشود. باید خیلی دقّت کنیم.
2) بیش از یک بار و با حواس جمع، صورت سؤال را بهطور کامل بخوانیم.
3) در صورت سؤال، به کلمههای مهمّی مثل بهترتیب، کدامیک، بهجز، همه و ... توجّه کنیم.
4) در صورت سؤال، به فعلهای منفی توجّه کنیم؛ فعلهایی مثل نیست، وجود ندارد، آورده نشده است، نمیشود، ندارند و ... (برای کمک بیشتر به شما، زیر فعلهای منفی، خط کشیده میشود.)
5) در جواب دادن به سؤال، عجله نکنیم. وقت پاسخ دادن به یک سؤال چهار گزینهای، یک دقیقه است؛ پس از این زمان، برای خواندن سؤال، کنترل جواب و راهحل استفاده کنیم.یادمان باشد که دانشآموز موفّق، کسی نیست که زود جواب دهد، بلکه کسی است که در زمان مشخّص، بتواند درست جواب دهد.
آنا ودودی.سایت کانون فرهنگی آموزش






ما همیشه وقت کافی داریم به شرط آنکه هم بخواهیم و هم درست از آن استفاده کنیم...